باز...مصلوب

2005-10-27T12:08:00.000-07:00

از بلاگ اسپات به بلاگفا نقل مکان کرده ام.

آدرس جدید وبلاگ:

www.yoohannaa.blogfa.com

همچنان که می بینید فقط جای« اسپات»، «فا» نشسته است. خواهشم این است که دوستانی که لطف کرده و لینک مرا در وبلاگشان گذاشته اند، آدرس لینک را اصلاح کنند!

معرفی کتاب: سه حکیم مسلمان

2005-10-27T08:16:00.000-07:00

سه حکیم مسلمان، سید حسین نصر، ترجمه احمد آرام، 239صفحه، چاپ اول متن انگلیسی:1963، چاپ سوم متن فارسی: 1354، شرکت سهامی کتاب های جیبی، قیمت:95 ریال(!)
از سید حسین نصر پیش از این جوان مسلمان و دنیای متجدد را خوانده بودم به علاوه ی چند مقاله. در مجموع از او خوشم می آید چون آدم باسوادی است و در محیطی که به زعمش نامناسب است با جهد و کوشش بسیار به دفاع از اسلام و تمدن اسلامی می پردازد. رویکرد اسلامیش چنان خالص است که می تواند بی پروا از اعتقادش دفاع کند و همیشه دغدغه آیین مسلمانی را داشته باشد چنانکه حتی وقتی حکومت ایدئولوژیک اسلامی ایران زندگیش را در تهران غارت کرد باز هم اشتیاق بی پایانش را به مسلکش حفظ کرد. کتاب هایی هم که اینک از او در تهران ترجمه و چاپ می شوند همگی رویکرد اسلامی دارند و در دفاع از امر قدسی نگاشته شده اند. عناوینشان را دقت کنید: اسلام و تنگناهای انسان متجدد، جوان مسلمان و دنیای متجدد، معرفت و معنویت، سه حکیم مسلمان، قلب اسلام، تاریخ فلسفه ی اسلامی و ... .خب، این ها نشان می دهد این آدم در اعتقادش راسخ است افزون بر اینکه باسواد است.
کتاب در مورد سه حکیم مسلمان(در اصطلاح نصر حکیم با فیلسوف فرق دارد) بحث می کند: ابن سینا، سهروردی و ابن عربی. گرایش نصر به سمت اشراق و فاصله گرفتن از خرد ناب و نهایتا حکمت متعالیه(که آن را در اثر دیگرش: صدرالدین شیرازی و حکمت متعالیه ی او توضیح داده) در کتاب آشکار است. در هر فصل ابتدا مقدمه ای می آید و بعد زندگینامه ی حکیم و آراء برجسته و تعیین کننده اش و در آخر هم تاثیر حکیم در شرق و غرب عالم به اختصار مورد بررسی قرار می گیرد. در چاپی که من دارم 68 صفحه از کتاب به حواشی و ارجاعات اختصاص یافته که خیلی زیاد است و روند خواندن کتاب را مختل می کند. در مجموع برای آشنایی مفید و مختصر با سه متفکر مهم اسلامی به زبان ساده، سه حکیم مسلمان کتاب خوبی است.
* چاپ فارسی کتاب(مثل بعضی کتاب های دیگر از این نوع) مالِ «شرکت سهامی کتاب های جیبی با همکاری موسسه ی انتشارات فرانکلین» است. بنابراین آقای عباس سلیمی نمین در جدال با عبدالرحیم جعفری بیخود افاضات می فرمایند که این فرانکلینِ آمریکاییِ وابسته به استکبار ِ ... کتاب هایی چاپ می کرد که آمریکایی ها برای گسترش تهاجم فرهنگی در ایران دستور می دادند!

مواظب باشیم ابله نشویم!

2005-10-20T08:19:00.000-07:00

آن وقت ها که تلویزیون آن برنامه را نشان می داد که زن ها و مردها را می آوردند و برای درس عبرت دادن به مردم از مشکلاتشان می گفتند و اشک های خالصشان را که به خاطر مصائبشان می ریختند نشان می دادند ، سازندگانش را در ذهن مذمت می کردم که این چه استفاده ی ابزاری ای است که از این زنان و مردان می کنند.توصیه ی کانت این بود که هرگز انسان ها را وسیله ندان و انسانیت را غایت بدان.توصیه ی کانت اگرچه در چارچوب فلسفه ی اخلاق سختگیرانه اش چندان عملی نمی نمود اما می توان آن را به مثابه ی یک رهنمودِ اخلاقیِ همیشه جاری در حیات در نظر داشت.آن برنامه گرچه به میل جمعی که به تصویرشان می کشید عمل می کرد و کاری برخلاف رغبتشان نمی کرد اما هدفش بیش از رسیدگی به امور آن جماعت، یاد دادن طریق زندگی به مردم بود و این عینا همان بهره گیری ابزاری از انسان هاست.
رمضان امسال اما شبکه ی سه برنامه ای را حین افطار پخش می کند که در آن زوج های خوشبخت را که چند ماهی از زندگی مشترکشان می گذرد( و کیست که در آن چند ماه اول احساس بدبختی داشته باشد!!) می آورد و زندگیشان را نمونه ی مثالی حیات طیبه معرفی می کند. تهیه کننده ی این برنامه ی دیدنی را باید تحسین کرد که تنوع و تکثر سبک های زندگی را به طور کامل و با زیرکیِ ناشی از بلاهت ندیده می گیرد و یک جور زندگی را به همه ی جوانان تعلیم می دهد!دیگر اینکه مجری برنامه که سوالاتِ جدا متنوعش(!) آدمی را شگفت زده می کند در ترویج حماقت از هیچ کوششی دریغ نمی کند.پر رنگ کردن عناوینی نظیر«مادر زن» و «مادر شوهر» و ... که در شرایط عادی هم در جامعه ی ما پر رنگ اند نتیجه ی ضروری اینگونه برنامه های تعلیمی است. به تعبیر مولانا:«از قضا سرکنگبین صفرا فزود»!
ترویج احمقی و خوش باشی و لمپنیسم و ابله پروری در تلویزیون دولتی ما مدت هاست که به جد دنبال می شود(یک نمونه ی دیگر:کدام نظام کثیف(!) سرمایه داریِ غربی را سراغ دارید که وسط برنامه هایش و به خصوص برنامه ای که به خیال سازندگانش زهدورزی را تبلیغ می کند، پنج دقیقه پیام بازرگانی پخش کند؟). رمضان امسال شبی از زمان افطار(قبلش پیشکش) تا آخر شب تلویزیون را تماشا کنید تا به عمق فاجعه آگاه شوید.تذکر:این کار را در شب های بعد ادامه ندهید وگرنه خدای نکرده بعد از یک ماه به یک ابله تمام عیار بدل می شوید!

2005-10-18T11:07:00.000-07:00

بدترین خواننده کسی است که مانند سربازان چپاولگر رفتار می کند:اندکی را که می تواند از آن بهره برد برمی دارد، بقیه را دستمالی و چرکین می کند و به هم می ریزد، و همه را خراب می کند ... من از خوانندگان هرزه گرد متنفرم.فیلولوژی به مردم می آموزد که درست بخوانند، یعنی آهسته و عمیق، با نگاه کردن به پس و پیش، با احتیاط، با انگشتان و چشمان حساس و ظریف، و درحالی که درهای ذهن را باز گذاشته اند.
نیچه
به نقل از: نیچه و مسیحیت، کارل یاسپرس، عزت الله فولادوند،ص46

2005-10-11T01:59:00.000-07:00

پدر کی یر که گور از افسردگی رنج می برد و گمان می کرد که خدا وی و خانواده اش را نفرین کرده است.او در کودکی در بیابان یوتلند چوپانی می کرد.روزی از سرما و گرسنگی و تنهایی خدا را دشنام داد و این خاطره همیشه در یاد او ماند.

تاریخ فلسفه، فردریک کاپلستون، ج 7، ترجمه ی داریوش آشوری، ص328

2005-10-08T13:53:00.000-07:00

از اینکه روزی بمیرم خیلی ناراحت نیستم اما دوست ندارم در جنگی ناخواسته بمیرم.آن وقت حس می کنم به جای خدا یک مشت آدم مثل خودم در مورد مردن یا زنده ماندنم تصمیم گرفته اند و این واقعا آزاردهنده است!

معرفی کتاب:گابریل مارسل

2005-09-28T07:35:00.000-07:00

گابریل مارسل، نوشته ی سم کین، ترجمه ی مصطفی ملکیان،انتشارات گروس، چاپ اول:1375، 117 صفحه، قیمت:350 تومان
برخی فیلسوفان که اگزیستانسیالیست می خوانیمشان خود از کاربرد این اصطلاح در مورد خودشان ناخوشنود بوده اند.مارتین هایدگر یکی از آن هاست که هرگز نمی خواست با سارتر زیر یک چتر قرار بگیرد(هایدگر هستی و نیستی سارتر را کثافت می خواند).یکی دیگر گابریل مارسل، فیلسوف کاتولیک فرانسوی(1889-1973) است.
کتاب علی رغم اختصار فوق العاده خوب است.در سراسر کتاب می توان نکات بدیع و خواندنی ای پیدا کرد که هم بدرد انسان شناسی و روان شناسی می خورند هم در بحث های معرفت شناسی به کار می آیند.اساس فکر مارسل تمایزگذاری میان اندیشه ی اولیه(که در منطق، ریاضیات و علوم کاربرد دارند) و اندیشه ی ثانویه(که متافیزیک، هنر و دین را دربرمی گیرد) و سعی در القاء این نکته که نباید با همه چیز با معیارهای اندیشه ی اولیه مواجه شد، است.
در بخش اول گزارش مختصری از زندگی مارسل آمده است.نکته ی جالبش می تواند این باشد که مارسل در خانواده ای لاادری متولد می شود.بخش دوم علل بی قراری انسان جدید نزد مارسل مطرح می شوند.علل اصلی به گمان او روحیه ی انتزاع(و تعمیم معیارهای اندیشه ی اولیه به اندیشه ی ثانویه) و تملک( زیستن در طبق داشتن و نه بودن)است که با هم ارتباط ظریفی هم دارند.بخش سوم تمایز گفته شده را مطرح می کند و بیانگر این است که فلسفه باید همگان را از خلط این دو نوع تفکر بازدارد.بخش چهارم حاوی رویکردهای عینی و ملموس از طریق عشق، ایمان، وفا و امید به راز هستی برای فهم آن است و نشان می دهد جز با مشارکت در راز هستی نمی توان هستی را فهم کرد و به زندگی آدمی معنا بخشید.در پایان کتاب موضع گابریل مارسل در برابر برخی انتقادات آمده و اهمیت آراء او برای تدوین نوعی الهیات جدید در جهان مدرن ذکر شده است.
تر جمه ی کتاب عالی و دقیق است.همین کتاب را انتشارات نگاه معاصر دو سال پیش تجدید چاپ کرد که مسلما چاپ جدید ظاهر بهتری از چاپ قبلی دارد.کتابی از مارسل را هم به نام تئاتر و دین جلال ستاری ترجمه کرده ولی انتشاراتی اش را نمی دانم.نشر نگاه معاصر هم سال پیش فلسفه اگزیستانسیالیسم مارسل را منتشر کرد و باید خواندنی باشد.

2005-09-21T08:27:00.000-07:00

آدم چقدر از شرافت بی بهره باشد خوب است؟!ببینید لاریجانی راجع به مصدق چه گفته:

علی لاریجانی پشت تريبون رفت و مسئله غنی سازی اورانیوم و مشکلات اتمی ایران را به ساده ترین و واضح ترین شکلی که می شد توضیح داد. برایم جالب بود که او علمی نه احساساتی و با اعتماد به نفس بسیار بالایی از اين مسائل حرف می زند. قدرت بيان و انتقال پیامش بسیار قوی تر از احمدی نژاد بود. یک جای صحبتش گفت مردم باید پشت دولت بایستند در برابر مشکلات اتمی ایران و این که دنیا دوست ندارد ایران تکنولوژی اتمی پیدا کند. و نهضت ملی کردن نفت و دکتر مصدق را مثال آورد که چطور استقامت ملی کار بزرگی را ممکن کرد. به محض این که اسم دکتر مصدق را برد خانمی از بين جمعيت فریاد کشید چطور از مصدق حرف می زنی وقتی حتی یک کوچه هم در ایران به نام او نیست. لاریجانی هم گفت: او در قلب ماست.

2005-09-18T10:38:00.000-07:00

طبق آنچه به ما آموزانده اند امام زمان(ع)قطعا ظهور خواهد کرد و دنیا پر از عدل و داد خواهد شد.چیزی که با این آموزه نمی خواند صلوات فرستادن برای سلامتی امام زمان است.درست همان طور که حکمت خدا با دعا برای تعجیل در ظهور امام عصر جور درنمی آید!

2005-09-17T10:16:00.000-07:00

ما نفهمیدیم کجا وبلاگ بنویسیم که این قدر برای یک یادداشت عذاب نکشیم و آخرش هم ببینیم یادداشتمون غیب شده!

2005-09-12T09:17:00.000-07:00

دو نفر به تازگی وارد عرصه ی وبلاگ نویسی شده اند که می خواهم حضورشان را خیر مقدم بگویم.یکی جناب اردشیر منصوری است که همیشه از او چیزهای جدید و مهمی آموخته ام و به نظرم نمونه ی عینی و مجسم یک معلم واقعی است.می توانی مطمئن باشی

هر وقت او را می بینی چیز به درد بخوری یاد خواهی گرفت.

دیگری دوست دیرین و تقریبا 7 ساله ام عبدالله یوسف زادگان است که پیش از این یکی دو مطلب کوتاه از او را در وبلاگم آورده بودم.

عبدالله از آن هایی است که می توانی به حرف ها و نظرهایش اعتنا کنی.اهل کتاب خواندن است وجریانات فکری و البته سیاسی این مملکت را می شناسد.خلاصه اینکه حضور هر دو نفر در شبکه ی وبلاگ نویسان غنیمت است و امیدوارم در وبلاگ نویسی ثابت قدم باشند.

در مورد همین وبلاگ خودم هم این را بگویم که قصد دارم دیگر به جای هفته ای یکبار،هفته ای حداقل دو بار به روزش کنم و خلاصه فعال تر باشم.تا ببینیم چه پیش آید!

درباره ی حاج ملاهادی سبزواری

2005-09-07T08:11:00.000-07:00

پژوهشگران غربی تاریخ فلسفه و آنانکه علاوه بر فلسفه های غربی به فلسفه اسلامی هم نظر دارند، غالبا مرگ ابن رشد را پایان رونق فلسفه در جهان اسلام می دانند. ابن رشد فیلسوفی اهل اندلس، در مغرب جهان اسلام بود که سعی داشت در برابر حملات امام فخر رازی و به خصوص امام محمد غزالی به فلسفه، از آن دفاع کند و میان دینداری و فلسفه ورزی پیوندی بر قرار سازد. البته تلاش های فلسفی او با اوج گیری عرفان مبتنی بر آراء ابن عربی، شیخ اکبر، نا تمام ماند و توفیق چندانی حاصل نشد. پایان کار فلسفی او،به ظن محققان غربی فلسفه، پایان فلسفه مسلمانان بوده است.
در شکل گیری تلقی فوق از فلسفه مسلمانان نزد غربی ها ،دو عامل موثر بوده است: 1- عامل جغرافیایی: ابن رشد اندلسی بود و به مسیحیان و غربیان از لحاظ جغرافیایی بسیار نزدیک تر بود تا مسلمانان. این نزدیکی جغرافیایی آنچنان بوده که تاثیر ابن رشد در فلسفه مدرسی غرب و بزرگان آن نظیر توماس آکویناس بیشتر از تاثیرش بر فلسفه های اسلامی در شرق عالم اسلام بوده است.به گونه ای که هنوز هم ابن رشد در حوزه های فلسفی ایران کاملا شناخته شده یا مقبول نیست. 2- عامل فرهنگی: رشد فلسفه غرب در دوره مدرسی و ظهور متفکرانی نظیر آلبرت کبیر، آکویناس، و جریاناتی مانند ابن رشدي های لاتینی باعث شد توجه اندیشمندان آن دیار نسبت به فلسفه های غیر غربی کم شود و دیگر از فلسفه های ناشناخته در فرهنگ های دیگر سراغی نگیرند. چنانکه توجه امروزه غربیان به سنت های فلسفی در هند، چین، ژاپن (فلسفه های شرقی) و تا حدودی ایران (فلسفه اسلامی) پدیده ای جدید است.
به هر حال تفکر فلسفی در عالم اسلام با مرگ ابن رشد به محاق نرفت و علی رغم ضربات و حملات برخی متکمان زبردست و برخی فقها ( که اخباری خوانده می شوند) تعطیل نشد؛ پیشرفت های زیادی حاصل شد و متفکران جدیدی از راه رسیدند. مکتب فلسفی - عرفانی شیخ شهاب الدین سهروردی، شیخ اشراق، علی رغم آنکه پیروان زیادی بدست نیاورد اما جریانی تاثیر گذار در تفکر فلسفی در جهان اسلام بوده است. خواجه نصیر الدین طوسی، حکیم، ریاضی دان و منجم مشهور نیز کلام را رنگ فلسفی بخشید و آراء پیشینیان را به دقت و وضوح بیشتری تشریح کرد. دقت های فلسفی او در علم کلام هم پایه افکن سوالات تازه و هم ایجاد کننده پاسخ های تازه بوده و از این جهت اهمیت زیادی دارد.
سرآمد این متفکران و وحدت آفرین ميان جریانات فکری فلسفی، عرفانی و کلامی، صدر الدین محمد شیرازی معروف به ملاصدرا بوده است. به گفته برخی از بزرگان فلسفه اسلامی در حوزه حاضر (از جمله استاد مرتضی مطهری) تفکر ملاصدرا مانند نهری است که جریانات مختلف فکری در جهان اسلام در حوزه های عرفان و کلام و فلسفه در آن به هم می پیوندند. این تلفیق به گونه ای بوده است که پس از ملاصدرا، هر یک از معارف ذکر شده رنگ دیگری به خود گرفته اند. عرفان با پرسش ها و پاسخ های کلامی آشنا شده و فلسفه هم چنین نزدیکی اي با عرفان پیدا کرده است. البته باید توجه داشت که خود فلسفه صدرایی ملغمه و معجون آشفته ای از افکار مختلف نیست. این فلسفه بیانگر تلاش و کوشش فراوان بنیان گذارش برای شکل دهی تفکری منسجم و استدلالی همراه با عناصر ذوقی است.
چنانکه بیان شد اندیشه صدرایی جذابیت خاصی دارد. با این حال این اندیشه در دوره خود ملاصدرا مورد توجه قرار نگرفت. فشار های ظاهر بینان و سطحی نگران و فشار های خاص اجتماعی و سیاسی دوره صفویه مانع از گسترش آن شد و حتی ملاصدرا را به مهاجرتی ناخواسته به مناطقی دوردست و گوشه گیری وانزوا واداشت. بعد ها بود که فکر ملاصدرا رشد یافت و شاگردان بلا واسطه یا با واسطه اش به آن نظم و انسجام بیشتری بخشیدند و آن را مطرح ساختند. به گونه ای که امروزه این فکر فلسفی ظاهرا میان دوستداران فلسفه اسلامی بیشترین مقبولیت را یافته است.
معروف ترین و بزرگترین شارح و مفسر افکار و نوشته های ملاصدرای شیرازی، متفکر بزگ دوره قاجاریه، حکیم حاج ملا هادی سبزواری است. می دانیم که پس از دوره صفویه، با حمله افغان ها حیات علمی و فرهنگی ایران دچار فترت چندین ساله ای شد. با روی کار آمادن قاجاریه و ثبات نسبی امور سیاسی، فلسفه و دیگر علوم عقلی و نقلی مجددا رشد یافتند. حکمت ملاصدرا در این دوره به وسیله حکیم سبزواری و برخی شاگردان او مطرح شد و ار آن به بعد تفکر صدرایی در تفکر فلسفی اسلامی - ایرانی به نحو جالب توجهی غلبه یافت.
حاج ملاهادی در سال 1212/ 1797-1798 در سبزوار خراسان متولد شد و تحصیلات مقدماتی اش را در همان شهر به اتمام رساند. در ده سالگی به قصد تحصیل فقه، منطق، ریاضیات و حکمت راهی مشهد شد و ده سال بعد، در حالی که مشتاق تحصیل دقیق تر حکمت بود به اصفهان که در آن زمان مرکز حکمی بود، رفت. حاج ملاهادی در هشت سال اقامت در اصفهان نزد ملا علي زنوزي و ملاعلی نوری به تحصیل پرداخت. می دانیم که این هردو، بزرگترین استادان حکمت صدرایی در زمان خود بوده اند. شهرت ملاعلی نوری هنوز هم در فلسفه اسلامی برجاست.
حکیم سبزواری، سپس، به مشهد بازگشت. " و چون به خراسان آمدم، پنج سال در مشهد مقدس به تدریس حکمت مشغول بودم، با قلیلی فقه و تفسیر، زیرا که علما اقبال بر آن ها و اعراض از حکمت به کلیه داشتند. لهذا اعتنای داعی به حکمت، سیّما اشراق، بیشتر بود. و بعد از آن دو سه سالی سفر بیت الله داعی طول کشید. و حال بیست و هشت سال است که در دارالمؤمنین سبزوار به تدریس مشغولم.... و در حقیقت الله هدانی و علّمنی و ربّانی.”
حاجی در سبزوار شهرتی فرگیر یافت. طالبان علم و حکمت از سراسر ایران، هند و کشور های عربی راهی سبزوار می شدند تا نزد او به تحصیل بپردازند. در مدت چهل سال تدریس و تربیت مریدان، بیش از هزار نفر به راهنمایی حکیم سبزواری دوره حکمت را به پایان رساندند. کنت دوگوبینو (Comte De Gobineau) وزیر مختار فرانسه در ایران در سال های 1274-1271 هجری قمری در کتابی تحت عنوان: Les Religions Les Philosophies، می نویسد: "ایرانیان، عموما نسبت به او [ حاج ملا هادی سبزواری] عزت و احترام فوق العاده دارند، اگر چه او را در ردیف علمای روحانی نمی توان قرار داد، و باید از فیلسوفان بزرگ محسوب داشت،مع هذا، در میان طبقه روحانی احترام شایان ملاحظه ای دارد حتی دربار شاهی هم، به تجلیل مقام او می پردازد. شهرت وصیت معلومات او به قدری عالمگیر شده، که طلاب زیادی از ممالک هندوستان و ترکیه و عربستان برای استفاده از محضر او، به سبزوار روی آورده، و در مدرس او مشغول به تحصیل هستند."
حاج ملا هادی، شاید بیش از فلسفه، به عرفان علاقه داشت. گفته اند که شاگردانی داشته که به شکل خصوصی به آنان اسرار تصوف را تعلیم می کرده است. در حالی که بنا بر گفته هانری کربن ملقب به افلاطون و ارسطوی زمان بوده، در مورد کرامات و خوارق عادات او هم اخباری در دست داریم. در پرتو همین علاقه به عرفان و تصوف است که اشعار عارفانه ای می سروده و در آن ها به "اسرار" تخلص می کرده است. علائق حاجی در وادی عرفان چنان بود که گاه حتی در حین نگارش مطالب مابعدالطبیعی به بحث های عرفانی میل می یافت.
حاج ملا هادی سبزواری از منافع دنیوی دوری می کرد. در اعیاد به فقرا کمک می کرد و از طلاب اجرتی نمی گرفت مگر آنکه خود آنان به پرداخت مبلغی اصرار می کردند. آقا میرزا سید حسن، داماد حاجی می گوید:" وقتی، ناصر الدین شاه مرحوم در سفر اول به سبزوار رسیدند، و به خانه آن مرحوم [حاجی] رفتند، و بر روی همان حصیر که در اطاق تدریس افتاده بود، جلوس فرمود و خواهش کتابی در اصول دین به زبان فارسی نمودند. از خانه که بیرون آمد، پیش خدمتی وارد که شاه پانصد تومان فرستاده اند خدمت شما. اینک بار قاطری سر کوچه است. فرمود: داخل کوچه من ننمایید. به حاجی عبدالوهاب بگویید بیاید ببرد مدرسه، نصف پول به طلاب مدرسه قسمت کند، و نصف به فقراء بدهد، سادات را ضعف دهد.
حاج ملاهادی در هفتاد و هشت سالگی در ذیحجه سال 1289 هجری قمری در گذشت و ملا محمد کاظم سبزواری در وصفش سرود:
اسرار چو از جهان بدر شد از فرش به عرش ناله بر شد
تاریخ وفاتش ار بپرسند "گویم که نمرد زنده تر شد"
از حکیم سبزواری به زبان فارسی و عربی آثاری بر جای مانده است: 1- شرح منظومه حکمت 2- شرح منظومه منطق که حاوی دروس منطق به نظم است و پس از منظومه حکمت تالیف شده است. 3- اسرار الحکیم: این کتاب به زبان فارسی و در مورد اصول دین نوشته شده است. 4- شرح بعضی اشعار مغلقه مثنوی که چنانکه از نام آن هویدا است در مورد برخی سختی هاي نظری مثنوی مولانا جلال الدین بلخی است. 5- دیوان اسرار: پیش از این گفته شد که حاجی "اسرار" تخلص می کرد و این کتاب حاوی اشعار اوست. 6- حواشی بر "شواهد الربوبیة" صدر الدین شیرازی. 7- حواشی بر اسفار صدر الدین شیرازی. 8- حواشی بر مفاتیح الغیب صدر الدین شیرازی. 9- حواشی بر مبداء معاد صدر الدین شیرازی. 10- شرح النبراس فی اسرار الاساس: این کتاب به شعر و حاوي شرح متن آن است و در موضوع طاعات و اشاشرات عبادات است. 11- شرح الاسماء: شرح دعای جوشن کبیر. 12- مفتاح الفلاح و مصباح النجاح: شرح دعای صباح. و 13- مجموعه رسائل: این مجموعه حاوی هفده رساله فارسی و عربی در مباحث مهم عرفانی و فلسفی و مسائل اعتقادی است و بیشتر پاسخ پرسش هایی است که به دانشمندان همزمان خود داده است

2005-08-22T09:10:00.000-07:00

ادب تاریخ نگاری

تاریخ در ساده ترین معنا عبارت است از خواندن روایت زندگی گذشتگان و ملاحظه ی آنچه بر آنان گذشته است. مطالعه ي تاریخ با این نگاه، گرچه خیراتی به همراه دارد و لذتی معنوی را نصیب مورخ و مخاطب می کند، اما علم و دانشی نیست که بتوان آن را جدی گرفت. شاید افسانه ها و اسطوره ها در زمانی که بسیار بیش از دوره ي کنونی مورد اطمینان و توجه انسان ها بوده اند، با تاریخ، به این معنای ساده یکی باشند. اما وقتي افسانه ها واساطیر مورد تردید عقل پرسشگر قرار بگیرند و از جایگاه رفیع آسمانی شان فرود بیایند و زمینی شوند، به دانشی جدی به نام " علم تاریخ " راه می دهند. به این معنای دوم است که تاریخ اهمیت فراوانی می یابد و موضوع دغدغه ی افراد و محافل بسیار می شود.
تاریخ به مثابه یک علم جدی، نه تنها خوانش روایت زندگی گذشتگان و ملاحظه ی آنچه بر آنان گذشته می باشد، بلکه به آینه ی تمام نمای وضعیت امروز تبدیل می شود؛ به ما نشان می دهد که کاستی های دیروز چگونه در روزگار کنونی مان تاثیرنهاده اند و قوت های فعلی مان، پس از طی چه مسیری نقاط قوت شده اند. این ویژگی آینه وار تاریخ است که آن را علم عبرت گیری و درس آموزی می کند و علاوه بر آن قدرت ما را از آنچه داریم و آنچه در طلب آن هستیم افزایش می دهد. با تاریخ اندیشه ها است که فهم دقیقی از اندیشه ها بدست می آید و با تاریخ اجتماعی - سیاسی است که جایگاه هر فرد و گروه و ملتی را بهتر درک می کنیم. این است که به هر علمی، در پرتو تاریخ آن علم باید نگریست. و از این بالاتر، می توان گفت که هر علمی در واقع عبارت است از تاریخ آن علم و آنچه از صحیح و سقیم درباره ی موضوع آن علم گفته شده است.
اما علم تاریخ با این اهمیت فراوان را خطراتی تهدید می کند. اولین و بزرگترین خطر می تواند از جانب ناقلان و راویان و امانتداران این علم یعنی مورخان باشد. مورخ هیچ گاه نمی تواند ذهن خود را از هر پیشینه و پیش فرض خالی کند و آنگاه به سراغ متن تاریخی برود و محتوا را به صورت مستقیم دریافت کند و بدون هیچ دخل و تصرف ذهنی در اختیار مخاطب قرار دهد. پژوهش های اخیر در زمینه ی تفسیر متن و علم هرمنوتیک و نیز بررسی های فلسفی درباره ي زبان، همگان را از این واقعیت آگاه کرده است که رجوع به متن بدون دخالت هیچ پیش دانسته ای ممکن نیست چرا که اگر ذهنی خالی و بی نقش داشتیم اساسا احتیاجی به رجوع به متن احساس نمی کردیم.
اما با این حال، قبول واقعیت اشاره شده در بالا، با تحمیل پیش دانسته ها و پیش فرض ها به واقعیات و آنچه مقصود و منظور متن است، تفاوت
دارد. تحمیل محتوای آگاهی خود به متن به هیچ وجه مجاز نیست چرا که اولین گام به سمت تحریف مطالب و دور شدن از منظور گوینده است. این مسئله ي ناگوار می تواند به صورت ناخوداگاه رخ دهد. اما تحریف مطالب در هنگام روایت آن ها، عملی غیر اخلاقی و نا بخشودنی است که ممکن است به دلیل منافع خاص فردی يا گروهی و مصلحت اندیشی های بی مورد اتفاق افتد. در چنین وضعی است که مورخ آشکارا نقض عهد می کند؛هم با مخاطبان و هم با تاریخ. او با مخاطبان خود و تاریخ عهد کرده بود که آنچه اتفاق افتاده را به حد طاقت بشری، بی کم و کاستی و بدون هیچ افزایش و پیرایش نا به جا انتقال دهد و ارائه کند اما اینک به این پیمان عمل نکرده است. وظیفه ی دشوار و ظریف مورخ، حفظ این پیمان و عمل به آن است و برای انجام این وظیفه او باید ابتدائا به نوعی تهذیب اخلاقی روی بیاورد و آنگاه آگاهی های تاریخی خود را افزایش دهد. با پرتو نور این دو چراغ است که می توان بر تاریکی های گذشته ی دور یا نزدیک روشنایی افکند و آن ها را بر دیگران آشکار کرد و نشان داد.
خطر دومی که تاریخ را تهدید می کند و مورخ را به هوشیاری بیشتر فرا می خواند، عرضه ی اطلاعات مربوط به وقایع تاریخی به صورت انبوه و بدون نشان دادن ارتباط های نهان و آشکار آن هاست. اگر چنین اشتباهی رخ دهد، اثر تاریخي به کهنه کتابی بی سر و سامان تبدیل می شود که اول و آخر آن افتاده است و هیچ چیز جز صحافی کتاب به انبوه اطلاعات پراکنده ی آن وحدت و ارتباط نبخشیده است. آنچه تاریخ را به مثابه دانشی جدی مطرح می کند، نه صرف اطلاعات تاریخی بلکه نظریه پردازی و تحلیلی است که به این اطلاعات قوام می بخشد و ذهن مخاطب را به کشف و درک عمیق تر پدیده های تاریخی سوق می دهد و واقعا راه می نمایاند. البته مسلم است که هیچ مورخی نباید ارزش فراوان اطلاعات مربوط به وقایع را فدای حفظ نظریه و تحلیل خود و پافشاری بر آن کند. وظیفه ی خطیر و ظریف مورخ این است که با تکیه بر وقایع تاریخی و دانسته های خود از علوم و امور مرتبط، تحلیل و نظریه ای را کشف کند و ارائه دهد که تا حد ممکن به بهترین شکل، وقایع را سامان دهد و به روشن کردن ذهن مخاطب کمک کند. به این ترتیب اتکای تاریخ نگار، هم به اسناد و مدارک است و هم به دانش های مرتبط.

2005-08-14T20:02:00.000-07:00

بر منار آشنایی ها نمی سوزد چراغی

آتش اندر تیرگی افتد که آتش زد به جانم

ای بهار عاشقی گرمای تابستانیت کو؟

که خزان گرد زمستان خیمه زد بر آشیانم

به کجای این شب آویزم قبای ژنده ام را؟

آفتابی، اختری، ماهی نمی پرسد نشانم
سینه مالامال درد است ای دریغا غمگساری

دل ز تنهایی به جان آمد خدا را دلستانم

خرمن شب با دلیری های شبگیران چه سنجد

باش گو تا برق غیرت برجهد ازدیدگانم

عبدالکریم سروش

2005-08-07T21:27:00.000-07:00

آقای گنجی نازنین!

اعتصاب غذایت رابشکن!وجود نازک تو ارزشمندتر از آن است که به خاطر مردم ایران آزرده ی گزند شود.بگذار مردم ایران با ستاره هایشان خوش باشند.آن ها برای علی پروین و مهناز افشار بیش از تو و حجاریان و عزت الله سحابی ارزش قائل اند.سکوت مرگبار و خواب خوش شان را آشفته نکن!

2005-07-31T09:54:00.000-07:00

چه كسي اينجوري حرف مي زند؟!

".هركس خلاف نظرمرا داشته باشد يا جاهل است يا مغرض"

2005-07-24T09:00:00.000-07:00

درباره ي حسين بن علي و عاشورايش

در طول تاریخ حوادث فراوان و اتفاقات گوناگونی روی می دهد. بسیاری از این حوادث به دست فراموشی سپرده می شود و برخی از

آن به دلیل آنکه مـــــورخان آن ها را مهم تلقی می کنند، در کتب تاریخی نقل می شود؛ اما در این میان حوادثی که آنچنان مهم باشند که نه تنها در کتب تاریخی جای گیرند بلکه در سینه آدمیان نیز ضبط شوند، اندکند. این حوادث آنچنان عظیمند که وجود خویش را بر ذهن و ضمیر ما تحمیل می کنند، چنانکه گویی از آنها گریزی نیست. یاد این حوادث نسل به نسل منتقل می شود و بر این انتقال پایانی نیست. نهایتا در طول قرون فراوان، یاد این رویداد ها باقی می ماند و مردمان را متاثر می کند.
یکی از این رویدادهای عظیم, رویداد عاشورا است. ۱۴ قرن است که خاطره عاشورا میان شیعیان گرامی داشته می شود و شیعیان شهادت سومین امام خود را عزا می گیرند. اما اشتباه است اگر گمان کنیم عاشورا صرفا برای شیعیان اهمیت دارد و مراسمی صرفا فرقه ای است و بپنداریم که فرقـه و گروهی از مسلمانان که شیــــعه باشند، مراسمی مخصوص خود برگزار می کنند و هیچ اهمیت دیگری بر این مراسم مترتب نیست. این گمان قطعا اشتباه است چراکه دیگر مسلمانان و حتی پیروان ادیان دیگر نظیرمسیحیت نیز توجه آشکاری به عاشورا دارند؛ شرق شناسان و اسلام شناسان غربی در اینجا قرار می گیرند. آنان عظمت واقعه صحرای کربلا را در تاریخ اسلام و در میان مسلمانان نظاره می کنند و حتی گاه خود نیز تحت تاثیر ویژگیهای این واقعه قرار می گیرند. اما این ماجرا به همین جا خاتمه نمی یابد. مسلمانان غیرشیعه و پیروان ادیان دیگر گاه خود در واقعه عاشورا غرق می شوند. نگاه آنان به این ماجرا دیگر صرفا نگاه ناظری بیرونی نیست بلکه خود را به عمیق ترین شکل با عاشورا همدل می کنند؛ در این هنگام آنان نیز به عزا می نشینند و خود را شریک غم شیعیان می کنند. نه به این دلیل که با شیعیان همراه شوند بلکه به این دلیل که واقعا در غم از دست دادن مردی بزرگ شریکنند. اینچنین است که عاشورا رویدادی جهانی و فراتاریخی می شود و گفتیم که چنین رویداد هایی در تاریخ کم نظیرند. مردان بزرگ در تاریخ کمیابند و غم از دست دادن آن ها غمی بزرگ و سنگین است. مسیح برای مسیحیان چنین وضعی دارد؛ و اینک هنگام به یاد آوردن رنج ها و مصائب او، همه در غم رنج هایش همراه می شوند.
حسین بن علی (ع) نیز چنین است. اما چرا حسین بن علی (ع) که مردی عرب بود و ۱۴ قرن قبل می زیست، چنین اهمـیتی دارد؟ صرفـــا رنج های دردناک اوست که ما را غمگین می کند؟ زخم های تن اوست که ما را در اندوه فرو می برد؟ بعید است که چنین باشد. کم نبوده اند کسانی که به طرز فجیع تر و رقت انگیز تر کشته شده اند. جوردانو برونو فیــلسوف ایتالیایی را زنده زنده در آتش سوزاندند. درهمین قرن اخیر نازی ها یهودیان بسیاری را در کوره های
آدم سوزی شان می انداختند و بمباران اتمی هیروشیما و ناکازاکی در ژاپن در چشم به همزدنی باعث پودر شدن اجسام هزاران ژاپنی شد. چنین کشتارهایی فجیح تر از رویداد عاشورا هستند. اما نکته ای در این میان هست: با اینکه حوادث ذکر شده و نظایر آنها همواره در تاریخ خواهند ماند و ارزش مربوط به خود را خواهند داشت اما واقعه کربلا تقاوتی با آنها دارد. در کربلا رنجها و مصائب روحی هستند که ما را در غم می نشاند نه صرفا رنج های جسمی. اگر قضیه فقط مربوط به نوع کشتار بود، حوادث بسیاری وجود داشته و دارند که برحادثه عاشورا مقدم می شوند. اما مسئله اینجاست که در کربلا روح های بزرگ از دست رفتند. و مهم تر اینکه انسان هایی عادی و معمولی از جنس خود ما، با غفلت و نادانی خویش موجب آن حادثه دردناک شدند.
بزرگ مردانی که در عاشورا به شهادت رسیدند، دعویی نداشتند، جز احیاء سنت پیامبر الهی و بیداری امت در غفلت فرو رفته او؛ پیامبر آمده بود که شیوه زندگی جدیدی را ارائه کند که در آن انسان عبد بود نه خدا. حق نداشت همگنان خود به خدایی رفتار کند بلکه باید مانند آنها عبودیت خدای واقعی را بپذیرد. پیامبر می گفت زیر بار ستم نروید که زیر بار ستم رفتن، بندگی جز خدا را پذیرفتن است. می گفت رنگ الهی بر زندگی زمینی خود بزنید تا زندگی تان معنا دار شود؛ و این ها همان چیز هایی بود که بعد از پیامبر مورد غفلت قرار گرفت. امت او هم زیر بار ستم رفت و هم به رسم دیرین، از زندگی زیر سایه امن خداوند روی بر تافت..
حسین بن علی و یارانش به دنبال احیاء همان مقصود و منظور پیامبر بودند. حسین امام بود؛ یعنی از جانب پیامبر مامور ضبط و حفظ گوهر دیانت بود و نیز راهنمای آدمیان به سمت خداوند بود. همین نکته است که وجود او را برای ما ارزشمند می کند.
در واقعه کربلا، کسانی که حسین (ع) برای بیدار کردن آن ها از خفتگی درازمدت شان حرکت کرده بود، خود محیی خویش را از بین بردند. غفلت و نادانی آن ها که چنان گمراه شان کرده بود که در قساوت وزیدن بیشتر، در مبارزه علیه حسین بن علی (ع)، از هم گوی سبقت می ربودند؛ یعنی به دست خویش خود را از هدایت محروم می کردند. همین است که حسین (ع) را نزد ما عظیم می کند و مصیبت او را بر ما سنگین می گرداند. به گونه ای که غمش را از یاد نمی بریم و هر سال داغش را تازه می کنیم.
اما این تازه کردن داغ حسین بن علی (ع)، فقط جنبه سلبی ندارد. یعنی در گریستن و غمگین بودن برای او خلاصه نمی شود. جنبه ایجابی این یادآوری های هر ساله، توجه به گوهر و منظور حسین (ع) است. اگر به حال آنانکه خود را از وجود او محروم ساختند افسوس می خوریم و نادانی و حماقت شان را زیاد می دانیم، خود نباید با فراموش کردن منش امام حسین (ع)، یزیدی شویم. شیوه زندگی پیشنهادی پیامبر و تلاش حسین (ع) برای احیاء آن باید همواره در ذهن ما باشد. به گونه ای که نهایت تلاش خود را برای یافتن مقصود امام و زیستن بر شیوه و روش و منش او به کار بریم.
اندیشمندان و متفکران و شاعران گذشته دور و نزدیک ما نیز ما زا به این تلاش برای در یافتن پیام حسینی خوانده اند. نه فقط شعرای چند سده اخیر که رنج های حسین (ع) را نشان ما داده اند بلکه بزرگان عرصه ادب این سرزمین و نه فقط این ها، بلکه بزرگان عرصه ادبیات عرب نیز که برای ما کمتر شناخته شده اند، اهمیتی فوق العاده ای برای عاشورا قائل بوده و سعی در پرده برداشتن از این حادثه ذوبطون داشته اند. اولین و مهمترین کوشش این بزرگان این بود که به آدمیان بفهمانند که حادثه عاشورائیان برای بیدار کردن انسان ها منحصر به زمان و دوره آن ها نبوده بلکه بسا امروزی ها حاجت بیشتری به امام حسین (ع) و یاران او داشته باشند.
پس عزا بر خود کنید ای مردگان زانکه بد مرگی است این خواب گران
(مثنوی، دفتر ششم، بیت 796)
بیداری از خواب گران و ورای ظاهر این دنیا رفتن لختی و چشم از زمین برداشتن و به آسمان نگریستن اولین و مهمترین درس عاشورا است. باید دریافت که زندگی دنیوی صرف عین فرو رفتن در خواب گران است. و از این بالاتر، دریافت که حسین بن علی (ع) آزاد و سرافراز بود. در مقابل ستم کوتاه نیامد چرا که خوب می دانست که تنها باید در مقابل خداوند سر فرود آورد.
بزرگان فرهنگ و ادب نیز بر این درس های عاشورا تاکید فراوان دارند و نه تنها دیگران را از فراموش کردن این درس ها تحذیر می کنند، خود نیز مراقب و حافظ این درس هایند. اگر مردم عادی و عامی را چندان حرجی نباشد در غرقه شدن در دنیا و سر فرود آوردن مقابل ستم، این غفلت ها برای اهل فرهنگ و ادب ناسزاست و مصیبت بار به همین دلیل است که می گویند:
من چون اسماعیلیانم بی حذر بل چون اسماعیل آزادم ز سر
فارغم از طمـــطراق و از ریا قـــل تعالوا گفت جانم را بیا
( مثنوی، دفتر سوم، ادبیات 4100 – 4101 )
وجه حماسی واقعه عاشورا نیز همواره میان اهل ادب و فرهنگ و هنر مورد توجه بوده است. مداحان اهل بیت در سالیان بسیار بر دلاوری ها و فداکاری های امام حسین (ع) و یاران ارجمندش انگشت تاکید می گذاشته اند. همچنین بزرگواری ها و عظمت های روحانی عاشورائیان، عاشقان آنان و بزرگان تاریخ را به وجد می آورده است. این شهیدان خدایی و بلاجویان و سبک روحان، در زندان دنیا را حین مبارزه دنیایی شان می شکستند و چون مرغان هوایی اهل صفا بودند. از جانشان می گذشتند تا به جانانشان برسند. ارادت خالصانه مولانا جلال الدین محمد بلخی به این حماسه سازان را از خلال این ادبیات می توان دریافت:

کجایید ای شهیـــــدان خدایی بـلاجـویان دشــت کربـلایی
کجایید ای سبک روحان عاشـق پرنده تر ز مـــرغان هــوایی
کجایید ای ز جان و جا رهیــده کسی مر عقل را گوید کجایی
کجاییـد ای در زندان شـــکسته بداده وامـــــداران را رهایی
کجاییـد ای در مخزن گشـــاده کجـایید ای نــوای بی نوایی
کف دریاست صورت های عالـم ز کف بگذر اگر اهل صفایی
( دیوان کبیر )

2005-07-24T08:52:00.000-07:00

متن بالا را براي جشن رونمايي كتاب نوشته بودم.مي خواستم از حرف هاي تكراري و خسته كننده راجع به عاشورا بكاهم و بر مبلغ بيافزايم و چيزهايي بگويم كه اگر كاملا بديع نباشند، باري ملال آورهم نباشند.ترس از سانسور مطالب باعث شد چندان موفق نشوم اما همين چيزي كه نوشته ام هم شايد بد نباشد.

2005-07-17T09:14:00.000-07:00

هيچگاه نمي توان به حقيقت مطلق رسيد.آزادگي كامل دست نيافتني است و به محض آنكه به معشوق برسي، عشق را از كف داده اي.حقيقت همان در طلب حقيقت بودن است.آزادگي همان در طلب آزادي بودن است و عشق چيزي نيست جز همان عاشقي.هيچ چيز ديگري وراي اين مفاهيم وجود ندارد.